بیگ های کرمان

دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی

حالا که آب به کرت آخر است سه چهار کلمه دیگر هم راجع به آن مهندس ذوالفقار بیگ بنویسم و مقاله را ختم کنم: این مهندس ذوالفقار کیست؟

آن ذوالفقار بیگ کرمانی که مرز شرقی را تا قلعه ناد علی پیش برد. قدرت او از این برخاسته بود - و نبود. او یک محصل ساده دارالفنون بود که ظاهراً از طبقات فقیر کرمان کرمانی ها می گویند: خیز گربه تا دم پنجره است

متأسفانه با کوششی که برای شناسایی او کرده ام، به جایی نرسیده ام. هیچ نمی دانم که این مهندس ذوالفقار چه شده و کجا رفته؟ تنها یاد داشتهای او را در دست داریم که در هند است. چرا این یادداشت نامه به هند رفته؟ آیا خود او نیز در پایان کار مجبور به مهاجرت شده است؟ آیا رفتار میرزا معصوم خان باعث شده که اولیای دولت به کار او بی اعتنا شوند و او چه مورد خشم قرار گیرد؟ آدمی که شاه شناس شده و به دستور شاه به نقشه کشی سیستان رفته، که کرمان محو شده است؟ چه شده شده که یک باره از تاریخ ایران و خصوصاً چرا از تاریخ سپس کرمانی و این نسبت او به محلاتی و هیچ کس از خانواده های کرمانی از او یاد نمی کنند؟ چیست؟

در بررسی که من در خانواده های کرمان کرده ام - ما چند طایفه داریم که نسبت بیگ در آنها هست. یکی خانواده ای است در انار که معارف آن جا قبیله ای هستند مشهور به آقایان انار که از نسل میرزا ایدکوی برلاس که در زمان امیر تیمور گورکان حکمران کرمان بوده می باشند. در زمان سلف بیشتر اوقات از ایالت کرمان ریاست انار به این قبیله مفوض بوده و مردم معتبر و متمول داشته، یومنا هذا این طایفه از صد نفر متجاوز و همه همه مستأصل و به فقر و فاقه می گذرانند.. حسینقلی و ابوالقاسم ولدان مرحوم ابوالحسن خان که پسر شاه محمد سیابان بود اولاً نام او با ابوالحسن و به پاکاری انار اشتغال است و بعد قابض و پس از آن ابولی آقا ابوالحسن، وکلانتر انار گردید در سنه 1275 ه/ 1869م که سال دوم اقتدار مرحوم محمد اسمعیل خان وکیل الملک در کرمان بود ـ ملقب به خانی گردید ـ و متوجهات بلوک انار به او موکول شد

باید عرض کنم که طایفه بیگ ها در انار معروف اند و جد آقا میرزا کمال منصوری، و آقا محمد شریف بوده اند و علیقلی بیگ پسر صفر قلی بیگ - صاحب موقوفاتی نیز بوده است. که آیا ذوالفقار بیگ ازین بیگ هاست؟ و وکیل الملک برای تشکر و سپاس از خدمتی ادامه تحصیل به ابو الحسن خان اناری به او کرده بود ـ این جوان وابسته به آن طایفه را برای دارد. دار الفنون معرفی کرده است؟ تاریخ وقوع حوادث با آنچه که از آن می دارد

جنگ دیوار بلند

طایفه دیگر، بیگ های جو پاری هستند که معروف ترین آنها علینقی بیگ و یوسف بیگ و لطفعلی بیگ جو پاری بودند که اینها را در اوایل دوره قاجار به صورت گروگان پیش آقا کریم خان وکیل، وقتی بسطام خان زند به محمد خان قاجار فرستادند. پیش از آن، در زمان جو پاری ازدواج کرد، حکومت کرمان رسید این بسطام خان با دختر علینقی بیگ طلایه بزرگ در آنجا ساخت که هنوز بسطام خان در جو پار علائق فراوان به دست آورد و یک خانه زند پور و شفا زند و زند هم باقی است. بسیاری از مردم جوپار که فامیل زند و پورزند و جو پاری ها به دلیل همین حقیقی و حتی ژند دارند نسبت خود را به این خوانین زند می رسانند. بستگی با لطفعلی خان زند نیز همکاری کرده اند. آیا این ذوالفقار بیگ ازین طایفه بیگ ها بوده است؟

وزیری می نویسد »علینقی بیگ نامی گرجی الاصل اصفهانی مسکن از خدام نادرشاه افشار - به سبب تقصیری مکحول شده به جو پار آمده متوطن شد. چند پسر داشت از جمله محمد علی خان و مرتضی قلی خان و لطفعلی بیگ و یوسف بیگ...  محمد علی خان در جنگی که به امر سید ابوالحسن بیگلر بیگی کرمان کرمانیان با سیستانی و افغان در تهرود نمودند و آن معرکه را جنگ دیوار بلندگویند لوله خورده، در گواشیر به آن زخم بمرد

الطفعلی بیگ و یوسف بیگ در دارالخلافه به حکم خاقان شهید رحمه الله الملک المجید به یاسا رسیدند. نبایر و نتایج آنها در جو پار بسیارند...  آقا حسین نامی ازین قبیله که او را حسین شاه گویند - صحبت های خوشمزه می دارد.